UF

КРИОТЕХНИКАЛАР

Қатыру –еріту және эмбриондарды ұзақ мерзімге сақтау үшін жұмыс жүргізуге бокс бөлмесі өте қажет. Сонымен қатар криопроекторлар ертіндесі, ыдыс – аяқтар, Петри ыдыстары, әйнек пипеткалары, соломинкалар бәрі де залалсыздандырылған болуы керек, бағдарламалы қатырылатын аппараттар, Дьюара және сұйық азот керек.

Сапалы ұрпақтарды криопроекторлармен қанықтырады, содан соң арнайы контейнерлерге салады. Түтікше – пайсттага 5.3. суретте көрсетілген схемадағыдай толтырады. Осы пайстталарды арнаулы бағдарланған қатыру жабдықтарының ішіне салып, бағдарламаға сәйкес шапшаң, не баяу салқындатып қатыра бастайды.

Пайетталар арнаулы ортамен қаныққан  эмбриондарды арнайы жұмыс камерасына  2 салады, олар оған хладогенттер трубасымен келеді, қызға 4 спиральдары сұйық азотқа батырылып тұрады. Бұл комплекс құрамына сұйық азот үшін, Х-34 Б маркалы Дьюара ыдысы кіруі керек. Жұмыс камерасындағы температура арнаулы датчик 7 арқылы қатыру электрондық 8 блокта және бағдарламамен сәйкестендіріледі. (5.4. сурет). Соған байланысты спиральдағы қызу және оның жұсыс камерасына берілу өзгеріп тұрады. Спираль 9 жұмыс камерасындағы температураға “қызу” режимімен корректировка жүргізеді. Пробиркада, ампулада, пайсталарда қатырылған ұрпақтар көбейіп, жиналып қалса, олар арнаулы сақтау жабдығы – сұйық  азотта сақталады. Соның бірі пробиркаларды ұстап тұратын ұялары бар /5.5  сурет / толық параллелепипед тәрізді жасалған, ал олар ыдыстағы сұйық азотқа түсіріледі. Салқындату принципі сұйық азоттың  буында ұстауға  арналған. Ол прибор өз мемлекетімізде және шет ел фирмаларында  да шығарылады. /5.7 кесте/.

 

кейбір бағдарламалық қатырушы приборлардың техникалық с и п а т т а м а л а р ы.

Фирмалар және технологиялар

ЗЭМ-4

ЭМБИ-К

2040

Р-206

К уо 10

Се Сиве -1610

Фирма

 

Не үшін керек

 

Салқындату

 

Кернеу, В

Азоттың циклге шығыны

Камера сыйымдылығы

 

Салқындату реттеушілік шегі

Салқындату жылдамдығы,град/мин

 

Дьюара ыдысына

Салмағы,кг

Габаритті ра

Мері, мм

КБ және КМ

Харьков

Өндірістік 

 

Азот буында

 

 

220

 

0,4 кг

 

21 пайетта

6флакон

20-дан

360оС дейін

 

 

1,0-0,3

 

 

6

326х361х90

ИБФ АН РФ

г. Пущино

өнд.және далалық

Салқындату спирт

220

 

0,2 кг

13 пайетта

 

20-дан

500оС д.

 

0,1-3

АСХИ

Германия

өнд. және

далалық

Азот буында

 

2200

 

 

8 флакон

 

20-дан

40оС д.

 

1,5-0,3

1,0-0,1

 

9,6

 

210х310х140

Планер

Англия

өнд. және

далалық

Азот буында

 

 

240/110

 

40 пайетта

 

10 ампула

20-дан

-100оСд.

 

 

0,1-30

 

 

 

 

 

440х310х280

 

 

Англия

 

Лабораториялық

 

Азот буында

 

240/110

 

600пайетта

588 ампула

40-тан

-180оС д

 

0,01-50

 

 

12,5

 

446х350х420

Авсирия

 

Лабораториялы

 

Азот буында

 

220/115

 

 

2560 пайетта

1126 ампула

350-ден

-180оС дейін

 

0,1-50

 

 

43

 

293х293х350

 

 

 

 Ооциттарды және ұрпақтарды қатыру.

 Практика жүзінде салқындатып-қатыру үшін екі тәсіл қолданылады.

1. Бір этапты. Бұл тәсілде эмбриондр баяу салқындатылып – 70-ге дейін. Бұл процесс клеткаларды қатты мұз күйіне әкелумен толады.

2. Екі этапты. Бұнда эмбриондарды 0,3-0,5 С жылдамдықта салқындата бастайды, осы режиммен –40С температураға әкеледі. Соңында оларды сұйық азотқа батырып, сонда ұстайды. Бұл тәсілде эмбрион жасушаларының толық дегенерациясы болмайды.

Қатыру және еріту жұмыстарына байланысты процестерді мынадай схемасымен белгілеуге болады:

1-корпусы; 2-эллипс сияқты орын, пробиркаларды сыйғызуға арналған; 3-ұстауышы; 4-құралды Дьюара ыдысына фиксациялау үшін жасалған имек /крюк/; 5-пробиркаларды құралда сыйғызу пішіні.

1. Ампулаларға /1-2/не пайетталарға арнайы сиялармен белгі салып жазылады, сосын оларды 150 С қыздырып 90 минут бойы залалсыздандырады.

2.Ампулаға 0,15 мл орта құйылады /РВ, не РА-1 не М-2-4,6 кесте/ және эмбриондарды /30жуық/ салады.

3. Мұзды моншада 0С дейін 10 минут бойы салқындатады.

4. осы ампулаға 0,15 мл 3 м ДМСО 5,6 кестеде көтсетілгендей схема бойынша құралып қойылады, одан әрі ампулаларды эмбриондармен моншаға сидинг болу үшін –8С температурада ұстайды.

5.2 минуттан соң ситинг процесін индукциялайды /5.6 кесте/, ал 5 минуттан  соң үлгіні қоймалжың мұзды қалпымен салқындатушы моншаға –6 С әкеледі.

6.0,3-0,5 С /мин –40оС дейін/ екі этапты тәсіл, не 70оС төмен, бір этапты тәсіл температура салқындатады.

7. Үлгіні сұйық азотқа батырып одан әрі салқындатады және сақтайды 15 минуттан соң іскектің көмегімен /алдын ала сұйық азотта суытқан/ контейнерді азотқа батырып сқтауға жібереді.

8. Еріту процесіне кіріседі. Егер екі этапты қатыру тәсілін қолданса, ампуланы сұйық азоттан алып, 50оС /мин жылдамдықпен қыздыру арқылы, 40оС температурадағы суда 30-40 секунд ұстайды. Осыдан соң, эмбриондары бар ампуланы бөлме температурасында /18-20оС/ұстайды. Егерде бір этапты тәсілді қолданса, онда үлгілі баяу жылытумен 4 – тен 20оС аралығында ерітеді. Пробирканы салқындату үшін /ішкі диаметрі 35мм, биіктігі 200 мм/ сұйық азотты пайдаланады да, оның жылыту жылдамдығы  шамамен 10 оС/мин,ол 10-14 мин бойы ерітіледі. Мұздың бәрә тегіс еріп болған соң, үлгіні 5 минут бөлме температурасында ұстайды.

9. ДМСО, не криопротекторды ортада  кетіруге тырысады, ол үшін 5.6 кестеге назар аударса болады.

10. Дюльбекке ортасын эмбриондардың тіршілік қабілеттілігін морфологиялық структуралары критериясымен бағаланады. Сосын аса құнды және құнжы деп бағаланған ұрпақтарды реципиенттерге көшетеуге пайдаланады.

Бағдарлаудың барлық операциясы микроскоппен жүргізіледі. Сонымен, ооциттарды және ұрпақтарды консервациялауда және олардың бұл процедурадан соң жақсы сақталып, арғы өмірінде тіршілігінің ойдағыдай болуына төмендегі жағдайларды орындаса, ұзақ уақытқы сақтау тәсілінің технологиялық процестері дұрыс бғытта дамиды:

- сұйылтқыш құрамы, ооцит және эмбриондар концентрациясын шамамен тыс арттырмау керек;

- криопротекторлардың түрін дұрыс таңдап, олардың концентрациясы ортада мөлшерлі болуы керек;

- температуралық режим ұзақтығы және қалыпты жағдайда қалуы /эквилибрация/;

  • салқындату және еріту режимін керекті жағдайда ұстау;
  • ерітуге арнайы ертінді ортаны қолдану керек;
  • криопротекторларды  кетіру тәртібін сақтау керек.

Витрификация.

Өте жоғары  жылдамдықта қатыруда /5000оС-мин/ судың молекулалары үлгере алмайды және кристалл торлары  пайды болмайды. Бұл жағдайда су кристалдарға айналмай, аморфты жағдайға, немесе әйнек тәрізді тегіс мұзға айналады. Осы физикалық процесті витификация деп атайды. Бұл құбылысты 1937 жылы алғаш жазған американ зертеушісі B.Zuyet.

Витрификация құбылысы шапшаң және қарапайым түрде ұрпақтарды криоқорғаушылықпен қамтамассыз етеді, сидинг жасаудың қажеті болмайды, яғни эмбриональдық керегі болмайды. Сондықтан витрификациялардың эмбриондарды криоқорғаушылардағы әрі шапшаң , әрі қарапайым. Бірақ, қайта еріту кезеңді, -100 оС-ден -250 оС дейінгі аралықта /әйнек тәрізді мұз болудың тұрақсыздық кезеңі/ девитрификация /рекристализация/ процесі жүреді, яғни кристалдардың пайда болуын және іріленуін айтады. Сондықтан, девитрификация болмауы үшін, жылыту процесі өте шапшаң жүруі керек.

Осыны болдырмаудың әдістері төмендегідей:

- витрификациялық ерітіндінің құрамы /4.6 кесте/. Эмбриондар витрификациясысуспензиялық алу үшін 90% ВР-1 ертіндісін пайдаланады, себебі, криопротекторлар концентрациясының бұл жағдайда токсиндігі төмен болады /1 кесте/.

-витрификациялық ертіндіде эмбриондардың осмостық қысымын теңестіру үшін /эквилибрация/ қолданылатын процедуралар. Теңестіру бөлмелік температурада, 25% РВ-1 ертіндісінде жүргізіледі, сосын 4оС температурадағы витрификациялық жоғарғы концентрациясын екі мәрте пайдаланады.

 

1. Ооциттарды және эмбриондарды витрификациялау жұмысының схемасы.

р/н

Жұмыстың  процедуралық ағындары

1.

 

 

2.

 

3.

 

 

4.

 

 

 

 

 

5.

 

6.

 

 

 

Эмбриондарды микропипеткамен 3 мл 25% ВР-1 ертіндісінде ұстайды, мұқият араластырады, 15 мин күтеді де үлгілі салқын бөлмеге, не тоңазытқышқа қояды /2-4 оС /.

Аз ғана көлемді 25% ВР-1 эмбриондарымен 3 мл суытылған 50% ВР-1 ертіндісіне әкеледі, мұқият араластырады, 10 мин күтеді.

Осы эмбриондар үлгісін 90% ВР-1 2см столбик тәрізді етіп, ВР-1 ертіндісі бар паетаға енгізеді. Сосын паетаны екі ұшынан жауып герметикалығын сақтайды.

Осыдан соң паетадағы эмбриондарды  20С/мин жылдамдықта суыта бастайды. Практик жүзінде салқындатудың үш тәсілін қолданады:а) сұйық азотта; б) азот буында /шамамен 150оС/ бұл жағдайда үлгіні қатыратын прибордың мойнында жүргізеді  /-200оС/мин/; в) алғашқыда изопентан моншасында /-20оС/мин/, сосын сұйық азотта минутына 120 с температурада ұстайды.

Витрификацияланған ұрпақтарды сұйық азотта сақтайды температурасы –196С.

Еріткенде шапшаң режимді қолданады: ол үшін қатырылған эмриондарды сұйық суға / 40С / салады, бұл уақытта еріту жылдамдығы 2000 С/мин болады. Еріген таетаның ұштарын қияды.

Эмриондардан витрифмкациялық ерітіндіні кетіреджі. Ол үшін екі тәсілді қолданады: а) баяу басқыш процедуралы /1985 /; б) шапшаң        “ қантсахароза ” ерітіндісінің процедурасы / 1984 /.

 

Оған кіріспес үшін / витрификация үшін / төрт түрлі сұйытылған ВР-1 бастапқы ерітіндісін НВ – 1 қолдану арқылы дайындайды:

Ескерту:  *   -25% ВР – 1 /1 ВР N: 3 бөлік НВ 1/

                **    -50% ВР – 1/1 бөлік ВР N:1 бөлік НВ 1/

                ***  -90% ВР – 1 /1 бөлік ВР N:1 бөлік НВ 1/

               ****   -12,5% ВР – 1/1 бөлік ВР N:1 бөлік НВ 1/50% және  90% ВР1 40С дейін сақталынады.

Пайета үшін 0,25 см диаметрі пластиктік түтікшелері пайдаланады. Пайетаға 90% ВР – 1 ерітіндісін / 2см / жіберген соң, оны 40С температураға дейін салқындатады.

 

5.8 а. Сұйылту және режим уақыттары.

Сұйылту процедурасы
Басқышты
Сахарозалық

Ерітінді

Сұйылту реж.

Ерітінді

Сұйылту реж.

3 мл 4 С 50%ВР1

3мл 4С 25% ВР1

суспензия сұйық бөлмеге әкеледі

3мл 12,5%ВР1

ВР1, не М2

10мин

10мин

10мин

 

10мин

10мин

3мл 4С 1,08М

сахароза мен ВР1

суспензия сұйық бөлмеге әкеледі

ВР1, не М2

 

5мин

 

10мин

 

10мин

 

 

 

Ұрғашы малдар

Жыныс феномендер ұзақтылығы

 

Әдебиеттер

Цикл

күн

Күйлеу

күн

Әуестік

сағ.

Овуляцияның әуестікке қатынаса, сағ.

Сиыр

20-21

2-4

12-24

10-12, әуестік біткен соң

Студентов А.П.,1986

Саулық

16-17

2-3

24-36

24-36, күйлеу басталуымен қоса

Қасымов К.Т., Өтесінов Ж.Ө., 1988 Мұрзаммадиев А.М., Ертаев Е.Е., 1992

Мегежін

20-22

2-3

48-72

36-40, әуестік біткеннен соң

Студентов А.П., 1986 Эрнст Л.К., 1989

Бие

21-27

5-8

74-144

24-36, әуестік басылғаннан дейін

Эрнст Л.К., 1989

Кролик

8-9

3-5

Майығу барлық жыныс уақытында

10 сағ. Контустан соң

Карлсон Б., 1983

Мәлімет сізге көмек берді ма

  Жарияланған-2023-11-30 16:19:34     Қаралды-63

БІЗДІҢ АТА-БАБАЛАРЫМЫЗ НЕМЕН ЖАЗҒАН?

...

Ертеде желім, күйе және су қоспасы қолданылған.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

БАЛЫҚТАР НЕ ЖЕЙДІ?

...

Қоректену тәсілі бойынша балықтар шөпқоректілер (фитофагтар)...

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ҚҰМЫРСҚАЛАР ИІС СЕЗЕ МЕ?

...

Құмырсқалардың иіс сезімі иттер сияқты жақсы дамыған!

ТОЛЫҒЫРАҚ »

АЛМАНЫҢ ДЕНСАУЛЫҚҚА 10 ПАЙДАСЫ

...

Алма қабығында антиоксидант кверцетиннің көп мөлшері бар

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ЕЖЕЛГІ УАҚЫТТА ТІСТЕРІН ҚАЛАЙ ТАЗАЛАҒАН?

...

Ақ және сау тістерге арналған ұнтақ

ТОЛЫҒЫРАҚ »

МАРСТА ӨМІР БАР МА?

...

Түнгі аспанда жұмбақ жыпылықтайтын қызыл түсті жұлдыз – Марс

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ЕРТЕДЕ ӘЙЕЛ МАТЕМАТИКТЕР БОЛДЫ МА?

...

Гипатия (370-415) антикалық дәуірдің алғашқы атақты әйел ғалымы болып саналады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

АДАМДАР ШАЙ ІШУДІ ҚАШАН БАСТАДЫ?

...

Жабайы шай бұталарын бүгінгі күнге дейін Қытай тауларында кездестіруге болады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ҚАНДАЙ ӨСІМДІКТЕР ПАРАЗИТТЕР ДЕП АТАЛАДЫ?

...

Басқа өсімдіктің ұлпаларына жабысып, одан су мен қоректік заттарды бөліп алатын...

ТОЛЫҒЫРАҚ »