UF

ЯНТАРЬ - ТАС ЕМЕС

Категориясы: Сән


Әр түрлі салада маманданған ғалымдар қандай жаңалық ашпасын, алдымен оның тарихын зерттейді. Тарих барлық ғылымдардың шежіресі деп санау өте орынды. Жаратылыстану саласын зерттейтін ғалымдар-биологтар, ботаниктер, зоологтар, геологтар, географтар, палеонтологтар және т.б. зерттейтін дүниесінің тарихына сүйенеді. Тарихын білмесе ғылым алға баспайды, дамымайды.

Жер қыртысының қабаттарын зерттеуші ғалымдар өсімдіктер мен жануарлардың көптеген тасқа айналған іздерін табу арқылы янтарьдың тас емес екендігін анықтады. Теңіздер мен мүхиттердың түбіндегі үйінділердің қабаттарындағы әр кезеңде болған іздерді «тас шежіресіне» - табиғаттың өзі «жазып» қалдырады. Әрбір осындай іздер өте ерте ғасырларда тіршілік өткен өсімдіктер мен жануарлардың қандай болғандығын, неліктен жойылғандығын ғалымдардың зерттеуіне көмектеседі.

Янтарьды - Балтық теңізінің жағалауынан көптеп өндіреді. Кімнен сұрасаң да янтарьды - тас деп жауап береді. Одан түрлі әшекейлі бұйымдар (сырға, моншақ, шолпы, ыдыс және т.б.) жасайды, тұрмыста көбірек қолданады. Көпке дейін янтарьдың қандай зат екендігі белгісіз болып келді. Ғалымдардың зерттеуі бойынша ашық тұқымды өсімдіктер (қылқанжапырақтылар - қарағай, шырша, арша, және т.б.) палеозой заманының таскөмір кезеңінде пайда болған. Қылқанжапырақтылардың (ашық тұқымдылар) қабығы, сүреғі, және жапырақтарында шайырлы өзек жолдары (каналдар) болады. Сол өзектің ішкі қабатынан шайыр (смола) бөлінеді. Әсіресе қарағайлар тұқымдасында шайыр көп болады. Осы күнгі қылқанжапырақтылардың да қабығы мен сүретінде шайырлы өзек жолдары көп. Шайырлы өзек жолы жасушалардың арасындағы кеңістікте орналасқан іші эфир майына, шайырға, бальзамға толы пішіні ұзынша жіңішке өзек (канал). Өзектің ең ішкі шайыр бөлінетін бөлімі бір қабат жасушалардан (сақина тәрізді дөңгеленіп орналасады) тұрады. Оның сыртын айналдыра ішіңде цитоплазмасы жоқ, іші ауаға толы өлі жасушапар қаптайды. Өлі жасушалардың сыртын цитоплазмасы қою, ядросы және қоректік қор заты (май, крахмал) бар 1-2 қабаты жасушалар қоршап тұрады. Шайыр қылқанжапырақты ағаштардан ұдайы бөлініп қабығының сыртына шығып ағып тұрады. Егер ағаш зақымданса (кесілсе, сынса) шайыр тіпті көп ағады. Шайыр өте хош иісті, мөлдір, сәл сарғыш түсті созылмалы зат, ауада тез қатаяды. Ол өсімдікті әр түрлі зиянкестерден қорғайды, абайсызда зақымданған жерін бітеп микробтардан сақтайды, шайырды өндіріс орындарында да кеңінен пайдаланады.

Янтарь дегеніміз бірнеше заманнан бері жер қойнауыңда сақталып тасқа айналған шайыр. Өсімдіктердің қазба қалдықтарын зерттейтін ғылымды - пәлеоботаника, ал қазба қалдықтарды зерттеуші ғалымды - палеоботаник дейді. Жер қыртысында өсімдіктер мен жануарлардың тасқа айналған қалдықтары, іздері, таңбалары арқылы янтарьдың да тас емес шайыр екендігі дәлелденді. Табылған янтарьдың қабаттарынан бірге қатып сақталған жәндіктердің дене бөлшектері, өсімдіетердің гүл, жапырақ, сабақ қалдықтары бар екендігі анықталды. Янтарьды қазып алған соң тазалап қайта өңдеп әр түрлі пішінге келтіріп әшекей бұйымдар жасауға пайдаланады.

  Жарияланған-2015-12-07 19:18:41     Қаралды-5648

Мәлімет сізге көмек берді ма

ӘБІЛҚАЙЫР ХАН

...

Тәуке хан қайтыс болғаннан кейін Әбілқайыр қазақ елінің бас хандығына таласады. Бірақ мұрагерлік жолмен таққа Тәукенің ұлы Болат отырады. Ол кейін өзінің күшімен, айласымен, шабуылды ұйымдастыра білетін әскери қолбасшылығымен, батырлығымен, ақылдылығы жән

ТОЛЫҒЫРАҚ »

АҚМИЯ, УТАСПА ШӨП

...

Ол да биіктігі 40 сантиметрге дейін жететін, сабағы түзу, көп жылдық, шөп тектес өсімдік.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

Майкл Джорданды мектептегі басткебол командасына әуел баста қабылдамады

...

Тоғызыншы сыныпта Джордан жақсы баскетболшы болып үлгерді. Әйтседе, ол кезде оның бойы жетпеген де еді (1978 жылдың жазында оның бойы 175 см болған), Майкл өте шапшаңдығымен және ынтасымен ерекшеленді.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ЖАНР

...

Суретшілер әр қилы шығармалар тудырады. Біреуі табиғатты, екіншісі адамды бейнелесе, үшіншісі күнде көріп жүрғен қарапайым заттарды кескіндейді. Міне, шығармаларды сол нені бейнелегеніне қаран, жанрға бөлетін болған.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

НЕЛІКТЕН ЖЫЛ МЕЗГІЛДЕРІ БАР?

...

Жыл мезгілдерінің ауысуы – табиғаттың мәңгілік және өзгермейтін құбылысы.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

НЫШАЛДА

...

Сабын-тамырмен және жұмыртқамен араластырып, көпіршітіп шайқалған қант шырыны осылай аталады. Түсі ақ, қоюлығы кремнің қоюлығындай. Белок ретінде жұмыртқа белогы қолданылады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »