UF

ГЛОБУСТЫ ҚАЛАЙ ЖАСАЙДЫ?

Категориясы: Көңіл көтеру


Біраз ғасырлар бойы қатырма қағаздан домалақтап жасаған шар - глобус адамдарға адал қызмет етіп келеді. Егер «глобус» сөзін латын тілінен қазақшаға аударар болсақ, тұп-тура «шар» сөзі шығады екен. Ең тұңғыш жасалған глобус, әрине, бүгінге дейін жете алған жоқ, бірақ одан біраз «жастау» - не бары 500 жыл жасаған шар әлі де дін аман сақтаулы тұр. Бұл үлкен темір глобусты қаңқаға бұзау терісін керіп отырып жасаған.

Бір кезде теңізшілер қауіпті ұзақ сапарға шыққанда глобусты өздерімен бірге ала жүретін болған. «Саяхатшы» глобустар, сөйтіп, өздерінің ұзақ ғұмырларында дүниенің төрт бұрышын біраз аралаған ғой. Олар да теңіз дауылдарынан зардап шегіп, долы желдерге бүйірлерін тосқан, тіпті тұзды судың әсерінен суреттері бүлінген. Мұндай «еңбекқор, саяхатшы» глобустардан басқа тек король сарайларының сәнін келтіріп қана тұрған «отырықшы» глобустар да болған. Қызметтерінің бір саласы «сарай сәнін келтіру» болғандықтан, олар алтынмен апталып, күміспен күптеліп дегендей, асыл тастармен аямай безендірілген. Тіпті қайсы-біреулеріне бұрауы босағанша шарды айналдырып тұратын серіппе темірлі сағат механизмі орнатылған.

Қазір де глобус түрлері көп-ақ. Біреулері әлемнің қай түкпірінде қандай мемлекет бар екенін көрсетсе, енді бірі жер бедерін - таулар мен ойпаттарды, жоталар мен жазықтарды көрсетеді. Сондықтан да кейбір глобустардың беті жер бедерінің тура өзі сияқты таулы-ойпатты болып жасалады.

Глобус жасайтын фабрикаға қағаз комбинатынан көлемі әр түрлі, қазанға ұқсас мыңдаған жарты шарлар келіп түседі. Қос жарты шарды бір-біріне қосып желімдеген соң қатырма «шар» даяр болады. Міне, осыдан бастап істің ең бастысы - қарапайым қатырма шар глобусқа айналады. Ол үшін шардың бетіне алдын ала 12 бөлікке бөлінген Жердің географиялық картасы жапсырылады. 12 тілікке бөлінген қарбыздың қабығын көзіңе елестетіп көруге болады. Әнеки картаның да әр бөлігі сол қарбыз тілігінің қабығынан айнымайды.

Шағын ғана глобус бүкіл ұшу мерзімі кезінде Жерді кеменің айналып өту жылдамдығымен бірдей қозғалыспен айналып тұрады. Оған командир бір қарағанда-ақ кеменің қай мұхиттың немесе қай елдің үстінен ұшып бара жатқанын оп-оңай біле қояды.

  Жарияланған-2016-09-07 19:20:57     Қаралды-4897

Мәлімет сізге көмек берді ма

ОРЫНБОР

...

1920 жылы Кеңес Үкіметінің басшысы В.И.Лениннің жарлығы бойынша Орынбор қаласында съезд өтті. Онда Қазақстанның жеке автономиялы мемлекет болғандығы жарияланды. Автономиялы республика деп үлкен федеративті мемлекеттің құрамындағы елді айтады. Сөйтіп, қаза

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ШАЛКИІЗ ТІЛЕНШІҰЛЫ

...

Шалкиіз Тіленшіұлы - қазақтың ортағасырлық жыраулық поэзиясының аса көрнекті өкілдерінің бірі. Шамамен 1465-1560 жылдары өмір сүрген ол Батыс Қазақстан жерінде дүниеге келген. Шалкиіздің шығармаларына Қазтуған, Асан Қайғы және Қодан Тайшы ақындардың жырла

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ӘЛЕМДЕГІ ЕҢ «КӘРІ» АҒАШ ТАБЫЛДЫ

...

Швейцариядағы бір унивөрситеттің ға лымдары сол елде өсетін ағаштарға санақ жургізу кезінде қылқан жапырақты ең «кәрі» шырша ағашын тапқан. Бұл ағаштың жасын ғалымдар қазіргі кезде қолданылатын радиокөміртегі сараптамалық әдіс бойынша анықталған.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ӨРІКТЕН ӘР ТҮРЛІ ТАҒАМДАР ЖАСАУ

...

Жемісінің құрамында каротин (А провитамині), А1, В1, В2, С, Р, РР витаминдері, қант, алма, лимон қышқылдары, 24,9% протеин, 40% май, илік заттары болады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

БАДАМ КӘЗИНЕГІ

...

Қант-сірне шырынында қайнатылған бадамнан тұратын шыныдай жылтыр тағам. Мөлшері 40х40 мм төрт бұрышты бөліктерден тұрады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

АЛТАЙ

...

Алтай тауы Қазақстанның шығысында және Ресей, Қытай, Моңғолия аймақтарында орналасқан. Ертіс өзенінен бастап, Аян тауларына дейін созылып жатыр. Ең биік жері - Мұзтау (Белуха) шыңы. Алтай - Қазақстанның ну орманды жері. Мұнда самырсын, балқарағай, майқара

ТОЛЫҒЫРАҚ »