UF

ЕШКІ СҮТІНІҢ ПАЙДАСЫ ЗОР

Категориясы: Тағам


Кавказ жағалауы елдерінде. Ортатык Азияда және кейбір шет елдерде ешкі сүті көптеп колданылады.

Алжирде мынадай дәстүрлі сәлем бар екен. «Қадірлі мырза, саған және сенің достарыңа өз ешкімнің сүтін ұсынуыма рұксат етіңіз»...

Ешкінің сүті қойдікіне қарағанда аппақ болады. Өзінің құрамы мен жұғымдылығы жөнінен ол сиыр сүтіне жақындайды, бірақ белок пен дәрумендерге бай болғандықтан ағзаға анағұрлым пайдасы зор. Сиыр сүтіне қарағанда ешкі сүтіндегі май түйіршіктерінің көлемі екі есе кіші, мұның өзі майды ағзаның жақсы сіңіруіне игі ықпалын тигізеді. Әсіресе ешкі сүті балаларға аса пайдалы. Брынза мен сыр жасаған кезде ешкі сүтіне қой сүті қосылады. Ешкі сүті майының сапасын арттыруда кой сүтінің маңызы зор.

Қалаштардың (Гималайдың Пәкістанға қараған жазық далаларында мекендейтін халықтар) бірден-бір бағалы мүлкі - осы ешкі жануары. Жылына алты ай қалаштар бүкіл сыртқы әлемнен қол үзіп қалады: қар жазық далаға жетелер соқпақтарды жауып тастайды. Алайда олар аш-жалаңаш қалмайды. Ешкілер қалаштарға бойындағы игіліктердің бәрін – сүтін, етін де, қылшығы мен түбітін де, тері, мүйізін де береді.

Ықылым заманнан адам баласы қолға үйреткен ең алғашқы хайуанаттардың бірі де осы ешкі түлігі. Бағаналы үйлер заманындағы мекендерге қазба жұмысын жүргізгенде ешкінің сүйегі табылғаны бұған айғақ бола алады дейді зерттеушілер. Калифорния университетінің ғалымдары ежелгі хайуанаттардың сүйектеріне радий-көміртегі анализін жасау арқылы ешкі мен қойды адамдар шамамен бұдан жүз ғасырдан астам бұрын қолға үйреткенің анықтаған.

Біздің заманымызға дейінгі V-IV ғасырда өмір сүрген грек тарихшысы Ксенофондтың еңбектерінде ежелгі фракийлердің ешкі ұстағаны баяндалған. Көне Грекия аңыздарында ешкі сүтін ішіп өскен батырлар жайында айтылады. Орта ғасыр кезінде кейбір елдердің үкіметі ешкіні «қанша қажет болса да сонша мөлшерде өсіру керек» деп арнайы қаулы қабылдаған дейді.

Біздің арғы бабаларымыз сүтті сол күйінде ішіп қана қоймай, оны өңдей де білген. Сүт өнімдері - ірімшік, май, кефир, шалап және басқалары жөнінде мәліметтер бізге сонау бағзы замандардан жеткен. Бірак сүт шаруашылығы тек беріде ғана шын мәнінде дами алды деп түйеді мамандар (Мәліметтер «сүт - тіршілік көзі» деген еңбектен. А.И.Ивашура. «Қайнар» баспасы. Алматы - 1979, 15-6).

Ешкі сүтінің пайдасы жөнінде тәм-тұмдап болса да ақпарат құралдары, мерзімді баспасөзде айтылып келеді. Дерттің алдын алуда, ағзаны күшейтуде таптырмайтын тағам. Қымыз бен шұбат ішіп, кең даланы еркін көсілген қазақтар ешкіні аса қадірлей қоймаған. Қой бастайтын серкелердің жөні бір басқа. Отырықшылыққа бейімделген тұста бау-бақшаның жауы деп түсініп ешкіні аса дәріптемеген. Өсімтал түлік ретінде «есің кетсе ешкі бақ» деп тағы бір түйіп кояды қазекең. Қалай болғанда да Шекшек ата тұқымының өзіндік орны бар.


  Жарияланған-2016-08-22 14:20:08     Қаралды-5321

Мәлімет сізге көмек берді ма

ЖЕР ЖАҢҒАҒЫ ҚОСЫЛҒАН ЖЕМІС НУГАСЫ

...

Бұл - жер жаңғағын қосып, қантқа салып пісірілген курагадан тұратын тағам. Формасы төрт бұрышты, құмшекер себілген.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ГРЕКТЕР ОЙЛАП ШЫҒАРҒАН «ПЕНТАТЛОН»

...

Спорттың бұл түрінің өмірге келуі әскери офицер өміріне байланысты болыпты.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

БИДАЙ-ЖҮГЕРІ БӨЛКЕЛЕРІ

...

Сүттен, бидай ұнынан және ашытқыдан қамыр (ашытқы), жүгері ұнынан, судан және тұздан қайнатпа дайындалады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ТҮЙЕ ТІКЕН –

...

Түйе тікен - биіктігі 2 метрге дейін жететін, екі жылдық, шөп тектес өсімдік. Сабағы тік өседі, жоғарғы жағында бұтақтары көп болады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

КОСМОНАВТҚА СКАФАНДР НЕГЕ ҚАЖЕТ?

...

Мінеки, ғарыш кеме ұшатын жерге автобус келіп тоқтайды. Одан түсіп жатқан ғарышкерді бірден танисың: кигендері – скафандр, ғарышқа ұшуға лайықталған арнаулы киім.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ҚАРШЫҒА

...

Қазақ аңшыларының бүркіттен кейін колға ең көп ұстайтын кұсы - қаршыға. Дене тұрқы - 28-114 см, салмағы - 800-1500 г. Қос шалғылығының арасы - 100- 120 см. Тұмсық, тұяқтары қара. Қаршыға шегір көзді болып келеді. Доғалдау біткен қанатының қысқалығы, оның

ТОЛЫҒЫРАҚ »