UF

ГҮЛДЕР НЕГЕ ХОШ ИІСТІ ШЫҒАРАДЫ?

Категориясы: Табиғат


Жарқын түс, аңқыған хош иіс гүлдерге көбелектер мен шыбын-шіркейлерді өзіне шақыру үшін қажеті.

Гүлдердің әсемдігінен ләззат алатын тек біз, адамдар, ғана. Ал шыбын-шіркейлерге маңыздысы - олардың түсі, гүлінің бітімі және исі, себебі гүлдер бұл жәндіктерді өзіне шақырып қана қоймайды. Тамағын да тауып береді: біреулерін - сөлшырынымен, басқаларын - тозаңымен, тағы бір тобын - осы екеуімен де қоректендіреді. Тозаң дегеніміз гүлді иіскеген кезде мұрныңның бәрі сап-сары болып қалып.

Өсімдіктің ұрық салуы үшін бір гүлдің тозаңын екінші гүлге көшіру қажет. Міне, мұны жасайтын - әлгі шыбын-шіркейлер, шырынның тәтті тамшысына бола ұшып келген көбелек гүлге қонады, сол сәтте оған тозаң да жабыса қалады. Көбелек келесі өсімдікке көшеді, ал оның аяқтарына ілесе келген тозаң да көрші гүлге қонып үлгіреді.

Тозаңды тиісті жеріне жеткізіп салатын көбелектер ғана емес, бұл қызметті басқа шыбын-шіркейлер де атқарады. Тек әрқайсысы әр гүлді ұнататыны болмаса. Мысалға, бал арасы да, жай ара да інжугүлге қонбайды. Керісінше, інжугүлдің қауызы - масалар үшін әрі дастарқан, әрі үй. Ұсақ шыбын-шіркейлер «арыстанның аузы» деп аталатын гүлді айналып өтеді, олар бұл өсімдіктің гүлінен дәметпейді де: қауызын ашып, ішіне енуге күштері жетпейді. Ал араларға жол ашық, жоғарғы қабығын арқасымен тіреп тұрады да, аяғымен төменгі қабықты айқара ашып, ішіне еніп кетеді.

Шыбын-шіркейлер гүлдерді ешуақытта шатастырмайды: қолайлы қорек табылатын және оны алуға күші жететін өсімдікке ғана ұшып барады.

Кейбір гүлдер кеш түсе ғана ашылып, өзінің хош иісті шырынын түнде беріп тауысады. Әдетте мұндай гүлдердің түсі ақ болып келеді: ақ түс қараңғыда көзге тез шалынады ғой. Олар кімді күтеді дейсің бе? Көбелектерді! Тек бұл енді күндізгі көбелектер емес, түнгі көбелектер. Көктемде бақ біткен қызыл ала бұлтқа оранғандай құлпырады емес пе - алма мен шие ағашының тұла бойы тұнған сансыз гүл. Тындасаң әр ағаш ақырын гуілдеп тұр, маңындағы мыңдаған шыбын-шіркейлердің үні ол. Бірақ уақыт шіркін тез өтеді емес пе, бір күні қарасаң кешегі гүл тұрған тұстан қып-қызыл алмалар, тәтті жидектер пайда болады. Албырап піскен бұл мол байлықтың жасалуына аралар мен басқа да шыбын-шіркейлер жұмыла үлес қосты

Олар болмаса, жеміс-жидек те шықпас еді.

Бидай гүлі өте ұсақ, көзге шалынбайды. Хош исі де жоқ, бидай шыбын-шіркейлердің қызметіне зәру емес. Себебі, оның тозаңын жел таратады. Ақ қайыңды, көк теректі, шыршаны, сарағайды, қараағашты т. б. тозаңдандыратын да осы жел.

Жел тозаңды тасып қана қоймайды, ол бұдан пайда болған дәнді де қақшып әкетіп, өзі сеуіп шығады. Әрине, салмақты жүкті желдің өз бетімен алысқа жеткізе алмайтыны белгілі. Сонда да қайыңның, шыршаның, қарағайдың, тұт ағашының дәндері алысқа-алысқа, ұшады. Себебі, олардың кішкентай қанат сияқты жұқа кабыршақтары бар. Бұл қабыршақтар жаңа тіршілік дәнінің ауада ұзақ қалықтап, шыр көбелек айналған қалпы жарығы мол, жас шыбықтардың кедергісіз өсуіне қолайлы орын таңдап алуына мүмкіндік береді.

  Жарияланған-2016-09-16 16:03:04     Қаралды-8100

Мәлімет сізге көмек берді ма

ҚАҒАЗ ТАРИХЫ

...

Адамдар қазір біз жазып, сурет салып жүрген қағаз табылғанша қаншама нәрсенің бетін шимайламады десеңізші.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

АЛТЫНБЕК ТАПҚАН АЛЫП САҢЫРАУҚҰЛАҚ

...

2009 жылы шілде айында Қазақстанның халық артісі, әрі сазгер Алтынбек Қоразбаев Алматы облысы Райымбек ауданына қарасты Шалкөде жайлауын аралап жүріп алып саңырауқұлақ тауып алады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

СЕЛ

...

Сел - тау өзендерінің арнасында кенеттен пайда болатын, су деңгейі күрт көтерілген және құрамында қатты материалдар (тау жыныстарының қираған өнімдері) көп уақытша тасқын. Сел ұзақ жауған күшті нөсер жауын, мұздың күрт еруі нәтижесінде, өзен арнасына тау

ТОЛЫҒЫРАҚ »

«КӨЛСАЙ КӨЛДЕРІ» ҰЛТТЫҚ САЯБАҒЫ

...

«Көлсай көлдері» ұлттық саябағы Алматы облысының Райымбек және Талғар аудандарында орналасқан. Саябақ 2007 жылы ұйымдастырылған. Аумағы - 161,04 мың гектар, шығыстан батысқа қарай 98 шакырымға, солтүстіктен оңтүстікке қарай 23 шақырымға созылған аумағының

ТОЛЫҒЫРАҚ »

Неге қаламның қақпақшасы осылай болуы тиіс?

...

Шарлы қаламды барлығы біледі. Бірақ, қаламның қақпақшасы неге осылай болатынын ешкім ойламаған.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ПИЯЗ - АТЕРОСКЛЕРОЗГЕ ҚАРСЫ

...

Пияз – көп жылдық, шөп тектес өсімдік, ол тікелей тамырынан өсіп шығады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »